Giriş

94/9/EC sayılı Direktif potansiyel olarak patlayıcı ortamlarda kullanılmak üzere tasarımlanan ekipmanlar ve koruyucu sistemlerle ilgili hükümler getirmektedir. Bu ekipman ve sistemler özellikle yanıcı sıvılar ve gazların kullanıldığı maden ve endüstrilerde söz konusu olmaktadır.

Bu direktifin kapsamına giren bütün ürünler cihazların güvenli çalışması için gerekli olan ve bu direktifte belirtilen temel sağlık ve emniyet gereklerini karşılamak zorundadır. Bu gerekler 3 gruba ayrılmıştır:

1. Ortak gerekler,
2. Belli kategoriler bakımından ek gerekler,
3. Koruma sistemleri ile ilgili ekipman grupları ve ek gerekler.

Temel gerekler diğer hususların yanında tasarım, malzeme seçimi, elektrik emniyeti, elektrik kaçakları, sigortalar, elektrostatik özellikler, yüzey sıcaklığı, radyasyon, azami yük, toz ve ısıya karşı duyarlılık, kontrol sistemleri, acil durum ve acil duruş hükümleri, işleme, bakım, işaretleme ve kullanıcı talimatları ile ilgilidir.

Kullanıcı talimatı, aletlerin doğru tesisi ve emniyetli kullanımı için gerekli bütün teknik verileri sağlamak zorundadır. Direktif, talimatların Topluluk dillerinden sadece birinde yazılmasını ancak, başka bir ülkede kullanıma sokulması durumunda, o ülkenin dilindeki çevirisinin de her zaman verilmesini öngörmektedir.

Ekipmanlar gruplara ayrılmaktadır. Birinci grup ekipman, grizu ve yanıcı toz tehlikesi olan madenlerin yer altı kısımlarında ve bu madenlerin yer üstü teçhizatlarının parçalarında kullanılmak amacıyla tasarlanan araçlardan oluşur. İkinci grup ekipmanlar, diğer alanlarda kullanılmak üzere tasarlananları kapsar. Bu gruplarda, ilgili ekipmanların sağladığı koruma seviyesini gösteren ekipman kategorileri bulunmaktadır.

CE işaretinin yanında imalatçının adı ve adresi, ürünün seri ve tip numarası ve imalat tarihi de ürüne iliştirilmelidir. Ayrıca, bu ürünler özel bir patlama koruma işareti (Yunanca epsilon) ile bunu izleyen ve bir altıgen içinde ekipman grubunu ve kategorisini belirten sembol ile işaretlenmelidir. İkinci grup ekipman için G harfi (gaz, duman ve sisin yol açtığı patlayıcı ortamlar için) veya D harfi (tozun yol açtığı patlayıcı ortamlar için) eklenmek zorundadır. Uygunluk değerlendirme prosedürüne bir onaylanmış kuruluş üretim aşamasında katılmak zorunda olduğu zaman, bu kuruluşun ayırt edici işareti de ürünün üzerine damgalanmak zorundadır.

Kullanım kılavuzu, ekipmanın güvenli ve uygun işleyişi ile kullanımını sağlamak üzere teknik yönler, tesis etme, bakım ve taşınması konularında yeterli bilgiyi sağlamalıdır.

Direktif AB’de 1 Mart 1996’da yürürlüğe girdi. Bu tarihte bir geçiş dönemi de işlemeye başladı ve bu dönem 1 Temmuz 2003’e kadar sürecektir. Bu geçiş dönemi boyunca sadece 23 Mart 1994’te yürürlükteki ulusal mevzuat gereklerini karşılayan ekipmanların ve koruyucu sistemlerin kullanıma sokulmasına ve satışına izin verilmektedir.

Direktifin birinci maddesine göre, potansiyel olarak patlayıcı ortamlarda kullanılmak üzere tasarlanan bütün ekipmanlar ve koruma sistemleri bu direktifin kapsamına girmektedir. Potansiyel olarak patlayıcı ortam ise şöyle tanımlanabilir: yerel ve endüstriyel faaliyet koşullarının bir sonucu olarak, ateşleme gerçekleştikten sonra yanma olayının tüm yanmamış karışıma yayıldığı bir atmosferik durum altında gaz, buhar, sis ve toz formundaki yanıcı maddeler ile havanın bir karışımı olan patlayıcı ortamın ortaya çıktığı yerlerdir.

Ayrıca, potansiyel patlayıcı ortamın dışında kullanılmak üzere tasarlanan fakat patlama riski konusunda koruyucu sistemler ve ekipmanın emniyet fonksiyonuna katkıda bulunan veya bunun için gerekli olan emniyet araçları, kontrol cihazları ve düzenleyici cihazlar da direktifin kapsamına girmektedir.

Şu ürünler direktifin kapsamı dışında tutulmaktadır:

• tıbbi cihazlar,
• patlama tehlikesinin münhasıran patlayıcı maddeler ile güvenli olmayan kimyasal maddelerin varlığından kaynaklandığı ekipmanlar ve koruyucu sistemler,
• potansiyel olarak patlayıcı ortamın nadiren ve yalnızca gaz yakıtın tesadüfi sızıntılarının bir sonucu olarak oluşabildiği, evlerde ve ticari olmayan alanlarda kullanılmak üzere tasarlanan ekipmanlar,
• 89/686/EEC sayılı Direktifin kapsamına giren kişisel koruyucu donanımlar,
• açık denizlerde kullanılan gemiler, hareketli açık deniz birimleri ve gemilerdeki ekipmanlar,
• taşıma araçları,
• AT Anlaşmasının 223. Maddesinin birinci bölümünün (b) bendi kapsamına giren ekipmanlar (silahlar, cephane ve savaş malzemeleri).

Potansiyel olarak patlayıcı ortamlarda kullanılmak üzere tasarlanan taşıtlar bu direktifin kapsamı dışında değildir.

Kapsam dışı ürünlerin bir kısmı için ileride ayrı bir yeni yaklaşım direktifi uygulamaya konabilecektir.

Bu direktifin kapsamındaki ekipmanlar ve koruyucu sistemler, Makineler Direktifi, EMC Direktifi ve Basit Basınçlı Kaplar Direktifi gibi diğer Avrupa direktiflerinin de kapsamına girebilir. Bu ekipmanlar ve sistemler, kapsamına girdikleri bütün direktiflerin gereklerine uymak zorundadır. Ancak, Potansiye Olarak Patlayıcı Ortamlar İçin Ekipmanlar Direktifinin temel gerekleri çok genel olarak formüle edilmiştir. Böylece bu direktife göre yapılacak uygunluk değerlendirmesi çoğunlukla öteki direktiflerin ilgili yanlarını da içerecektir.

Örneğin; EMC Direktifinden kaynaklanan riskler tamamen bu direktifin temel gerekleri ile karşılandığından dolayı, EMC Direktifinin prosedürlerinin ayrı olarak uygulanmasına gerek yoktur.

Yine, Alçak Gerilim Direktifi “ patlayıcı ortamlardaki elektrikli ekipmanları kapsam dışı bıraktığı için, bu Direktif gereklerine göre ayrı olarak bir uygunluk değerlendirmesi yapılmasına da gerek yoktur.

94/9/EEC sayılı Direktifin geçiş döneminin Temmuz 2003’te dolmasıyla aşağıdaki direktifler yürürlükten kalkacaktır:

• 76/117/EEC, yer üstü patlayıcı ortamlarda kullanılmak üzere tasarlanmış elektrikli ekipmanlarla ilgili çerçeve direktifi,
• 82/130/EEC, grizu tehlikesi bulunan madenlerdeki patlayıcı ortamlarda kullanılmak üzere tasarlanmış elektrikli ekipmanlarla ilgili direktif,
• 79/196/EEC, belli koruma yöntemlerini karşılayan patlayıcı ortamlarda kullanılmak üzere tasarlanmış elektrikli ekipmanlarla ilgili direktif.

Yukarıda ifade edilen 76/117/EEC, 82/130/EEC ve 79/196/EEC sayılı direktiflere uygun olarak uyumlaştırılmış standartlara göre elde edilen AT uygunluk belgeleri, 1 Temmuz 2003 tarihinden önce süreleri dolmamak kaydıyla, bu tarihe kadar geçerli kalacaktır.

Uygunluk değerlendirmesi amacıyla ekipmanlar, kendileri de çeşitli alt kategorilerden oluşan, iki gruba ayrılmıştır.

1. Grup Ekipmanlar: yanıcı tozlar ve grizu tehlikesi bulunan madenlerin yer altı kısımlarında ve yeryüzü teçhizatlarının parçalarında kullanılmak amacıyla tasarımlanan ekipmanlar
2. Grup Ekipmanlar: patlayıcı ortamlarla tehlikeye maruz kalan diğer yerlerde kullanılmak üzere tasarımlanan ekipmanlar.

Direktifin 1 No.lu Ek’inde ifade edilen kriterler aracılığıyla, bu gruplardaki ekipmanlar aşağıdaki uygunluk kategorilerine ayrılmıştır:

1. Grup, M 1 uygunluk kategorisi

Yanıcı tozlar ve grizu tehlikesi bulunan madenlerin yer altı kısımlarında ve yeryüzü teçhizatlarının parçalarında kullanılmak üzere tasarımlanan ve çok yüksek bir koruma düzeyi sağlayan ekipmanlar.

1. Grup, M 2 uygunluk kategorisi

   Yanıcı tozlar ve grizu tehlikesi bulunan madenlerin yer altı kısımlarında ve yeryüzü teçhizatlarının parçalarında kullanılmak amacıyla tasarımlanan ve yüksek bir koruma düzeyi sağlayan ekipmanlar.

2. Grup, Uygunluk kategorisi 1

Son Güncelleme Tarihi: 07/06/2006

İletişim Bilgisi: Dış Ticarette Standardizasyon Genel Müdürlüğü
Eposta: dts@dtm.gov.tr